BeschrijvingZwemvest. Oranje kunsstof versterkt met textielvezels. Eén lap materiaal waarin in het midden een gat voor het hoofd van de drager is uitgespaard. Voor- en achterzijde in twee banen verdeeld. De banen zijn gevuld met blokken van een hard schuim. Langs de zijden van voor- en achterkant lussen waardoorheen een veter van keperband met verdikte uiteinden. Door de keperbanden aan te trekken en dicht te knopen wordt het vest om het lichaam gesloten.
AchtergrondinformatieSchenkster en haar man Bastiaan Jan Groeneweg waren actieve watersporters. Zij voeren in een vooroorlogse houten Canadese kano die in 1949 werd gemotoriseerd met een Sachs zijboordmotor (2009-019). Zij woonden toen in Den Haag en stalden de kano in Warmond. In 1953 verhuisde het gezin naar Diemen en de kano naar Vinkeveen. In 1960 werd naast de kano een teakhouten overnaadse kajuitsloep gekocht met een Archimedes buitenboordmotor. Toen deze te klein werd voor het gezin werd een Baarda grundel gekocht van 7.30m (één van de eersten) waarmee vele vaarvakanties in o.a. Friesland zijn gehouden. In 1973 verhuisde het gezin naar Bovenkarspel waar Groeneweg lid werd van de Watersport Vereniging Bovenkarspel. Na een paar jaar werd hij verkozen tot penningmeester. Na zijn pensionering zette Groeneweg o.a. een navigatie en een knopencursus op voor de leden. Hij gebruikte daarvoor zelfgemaakte borden met voorbeelden van schiemanswerk (2009-021)
Het zwemvest is gebruikt door de dochter van de schenkster. Zelf typeert schenkster het zwemvest als 'levensgevaarlijk'.
(naar een notitie van de schenkster)
BeschrijvingTwee houten borden. Hardboard, voorzien van een opstaande vuren rand en aan de achterzijde bespannen met groene stof. Op bord A voorbeelden van knopen en de wijzen van beleggen op o.a. klampen, ringen en rondhout. Op bord B voorbeelden van takelingen en splitsen.
AchtergrondinformatieDe knopenborden zijn door de vervaardiger gebruikt bij lessen schiemanswerk.
Bastiaan Jan Groeneweg was een actief watersporter. Zijn grootvader van moederskant (familienaam Blom) was beurtschipper tussen Oud Beierland en Rotterdam. Mogelijk is daaruit de interesse voor het water te verklaren. In 1949 kocht de familie Groeneweg een Sachs zijboordmotor (2009-019) voor gebruik bij een vooroorlogse Canadese kano. Zij woonden toen in Den Haag en stalden de kano in Warmond. In 1953 verhuisde het gezin naar Diemen en de boot naar Vinkeveen. In 1960 werd naast de kano een teakhouten overnaadse kajuitsloep gekocht met een Archimedes buitenboordmotor. Toen deze te klein werd voor het gezin werd een Baarda grundel gekocht van 7.30m (één van de eersten) waarmee vele vaarvakanties in o.a. Friesland zijn gehouden. In 1973 verhuisde het gezin naar Bovenkarspel waar Groeneweg lid werd van de Watersport Vereniging Bovenkarspel. Na een paar jaar werd hij verkozen tot penningmeester. Na zijn pensionering zette Groeneweg o.a. een navigatie en een knopencursus op voor de leden.
(naar een notitie van de schenkster)
TitelBuitenboordmotor van het merk British Seagull
VervaardigerBritish Seagull
Objectnummer2009-022
Periode van1965
Periode tot1965
BeschrijvingBuitenboordmotor. Eéncilinder, watergekoeld, twee tact - 102 cc cilinderinhoud, vermogen 5 pk. Type Century Plus, langstaart met vrijloop. Serienummer: CPCL 1597 G5
AchtergrondinformatieDe letters CPCL in het serienummer zijn de typeaanduiding: Century Plus Clutch drive Longshaft. De G5 aan het eind van het serienummer geeft aan dat de motor is gebouwd in juli (G) 1965. De Century Plus serie was ontwikkeld voor het zwaardere werk en niet voor hoge snelheden. Een gunstige overbrengingsverhouding en een grote vijfbladsschroef maakten het tot een relatief sterke motor., British Seagull startte in 1931 onder de naam Marston Seagull. Het was een samenwerking tussen de fabrieken van John Martson Ttd. en de Sunbeam Motor Company. In tegenstelling tot veel buitenboordmotoren die door een motorenfabriek waren ontworpen was dit ontwerp geheel nieuw en vanaf het begin aangepast aan het gebruik als buitenboordmotor.
De patenten en rechten werden nog in de jaren 1930 opgekocht door John Way-Hope en Bill Pinniger,beiden werkzaam bij de Sunbeam Motor Company. Zij startten de Bristol Motor Company in Bristol. In 1938 was de motor volledig uitontwikkeld en verhuisde het bedrijf naar Poole in Dorset. Bij deze stap werd ook de naam veranderd van Marston Seagull in British Seagull. Er werd verder gegaan met slechts één type motor. De eerdere achteruit versnelling werd weer geschrapt maar de in 1938 geïntroduceerde vrijloop bleef tot in de jaren 1960 in productie.
Een belangrijke stimulans voor het bedrijf was de vraag tijdens de 2e Wereldoorlog vanuit de marine voor een betrouwbare motor. Hiervoor hoefde het ontwerp eigenlijk niet eens aangepast te worden.
Na de oorlog werden nieuwe types motoren steeds ter beschikking gesteld aan bijvoorbeeld vissers die ze in de praktijk testten en zo ook een goede reclame maakten voor de motor als uiterst betrouwbaar onder de meest uiteenlopende omstandigheden.
Het hoogtepunt voor de seagull motoren kwam in de jaren 1960. De gehele productie vond toen plaats in Fleets Bridge, Poole. Alles behalve de carburateurs en tandwielen werd daar ter plaatse gemaakt. In 1996 werd de productie van Seagull motoren gestaakt. Nog steeds echter worden er nieuwe onderdelen gemaakt door de eigenaren van het merk British Seagull. (bron: www.saving-old-seagulls.co.uk), Literatuur:
- A. Pels, Buitenboordmotoren (Alkmaar, z.j.) p. 31
Titelkoperen aker. Gebruikt om water uit drinkwatervaten te scheppen.
Vervaardigeronbekend
Trefwoordenwatervaten
Objectnummer2009-027
Periode van1850
Periode tot1900
BeschrijvingRoodkoperen aker. Cilindervormig met messing hengsel waarin een oog is gedraaid.
AchtergrondinformatieEen aker werd gebruikt om water te scheppen uit drinkwatervaten. Een ketting was met het ene eind bevestigd aan het hengsel van de aker en met het andere eind aan de dop van het vat.
Deze aker is gebruikt aan boord van een skûtsje door de grootvader, en naamgenoot, van Romke Poelstra. Romke Poelstra jr. (1933-1999) was mastmakersknecht te Sneek. Van de jaren 1980 tot 1991 werkte hij bij het Fries Scheepvaart Museum.
BeschrijvingTwaalf klinknagels. Staal met een ronde kop. Drie afmetingen: 8 x 16mm (6x), 6 x 16mm (2x) en 6 x 38mm (4x)
AchtergrondinformatieBij het klinken wordt de nagel door een paar vooraf gemaakte geten gestoken. De bolle kop wordt door de aanmhouder aangedrukt met een zwaar staal object (de dolly). De klinker slaat vervolgens het aan de ander zijde uitstekende deel van de nagel plat. Klinken gebeurt meestal warm waarbij de hele nagel of alleen het uistekende deel roodgloeiend wordt verhit. Bij het afkoelen krimpt de nagel waardoor de verbinding nog eens extra strak getrokken wordt. Nagels met een kleine diameter worden ook wel koud geklonken. De klinknagels zijn afkomstig van scheepstimmerij 't Berghout te Koudum.
BeschrijvingNetverzwaarder. Een natuurlijk afgeronde kei waaromheen een beugel is gesmeed. Aan de beugel een stuk smeedijzeren ketting waarvan de onderste schakel opengebogen kan worden.
AchtergrondinformatieHet gewicht werd gebruikt in de kuilvisserij. Hierbij sleepten één of meerdere botters grote netten 'kuilen' op of vlak boven de bodem waarmee alles wat zij tegenkwamen werd gevangen. Deze vorm van visserij is vanwege haar ingrijpende aard sinds 1970 verboden. Voor speciale gelegenheden wordt er nog af en toe een ontheffing verleend. Om vooral bij veel wind de kuil laag genoeg boven de boden te kunnen houden werden dergelijke gewichten aan de kuiltouwen gehangen.
BeschrijvingHoosvat. Hout, uit één stuk gemaakt. De bak heeft een halfronde doorsnede naar voren toelopend. Geheel vooraan ontbreken enkele stukjes hout. Aan de achterzijde een hol handvat. Het hoosvat is rood geverfd.
AchtergrondinformatieHet hoosvat is afkomstig uit de nalatenschap van Wiggele Jacob van der Velde (IJlst 31-08-1928 - Bolsward 01-06-2009) Scheepsbouwer en jachtverhuurder op werf 'De Uitkijk' te IJlst. Getrouwd met Sipke Schingenga (Witmarsum 1931-07-22 - IJlst 2008-04-07)
BeschrijvingHoosvat. Hout, handvat, achterkant en zijden uit één stuk gemaakt. De bodem is gemaakt uit een in een bocht gezaagd stuk hout welke aan de rest is vastgeniet. Vermoedelijk is de bodem eerst uit het blok gezaagd waarna het overgebleven blok is uitgehold en de bodem weer terug is gezet. Het blok is onbehandeld. Aaan het handvat enkele laksporen.
AchtergrondinformatieHet hoosvat is afkomstig uit de nalatenschap van Wiggele Jacob van der Velde (IJlst 31-08-1928 - Bolsward 01-06-2009) Scheepsbouwer en jachtverhuurder op werf 'De Uitkijk' te IJlst. Getrouwd met Sipke Schingenga (Witmarsum 1931-07-22 - IJlst 2008-04-07)
TitelWerfplaatje van jachtwerf "de Uitkijk" te IJlst.
Vervaardigeronbekend
Trefwoordenscheepsbouw, IJlst, Velde, Wiggele Jacob van der
Objectnummer2009-162
Periode van1980
Periode tot1995
BeschrijvingWerfplaatje van jachtwerf "de Uitkijk" te IJlst. Kunststof bestaande uit een zwarte onderlaag waarop een gele bovenlaag. In de bovenlaag zijn letters uitgefreest die hierdoor zwart werden. Opschrift: 'Jachtwerf / "De Uitkijk"/ IJlst tel 05155 351'.
AchtergrondinformatieHet werfplaatje is afkomstig uit de nalatenschap van Wiggele Jacob van der Velde (IJlst 31-08-1928 - Bolsward 01-06-2009) Scheepsbouwer en jachtverhuurder op werf 'De Uitkijk' te IJlst. Getrouwd met Sipke Schingenga (Witmarsum 1931-07-22 - IJlst 2008-04-07)
TitelWerfplaatje van jachtwerf H. Wester te Akkrum.
Vervaardigeronbekend
Trefwoordenscheepsbouw, Akkrum, Velde, Wiggele Jacob van der, Wester, Harrit E.
Objectnummer2009-163
Periode van1926
Periode tot1932
BeschrijvingWerfplaatje van jachtwerf H. Wester te Akkrum. Gegoten brons. Ovaal met verhoogde rand en letters. Opschrift: 'H. Wester / Jachtwerf / Akkrum (Fr.)'.
AchtergrondinformatieHet werfplaatje is afkomstig uit de nalatenschap van Wiggele Jacob van der Velde (IJlst 31-08-1928 - Bolsward 01-06-2009) Scheepsbouwer en jachtverhuurder op werf 'De Uitkijk' te IJlst. Getrouwd met Sipke Schingenga (Witmarsum 1931-07-22 - IJlst 2008-04-07), Harrit Wester werd op 11 augustus 1901 te Grou geboren als zoon van Ernst Wester en Aaltje Veenstra. Hij startte in 1926 een succesvolle scheepswerf aan de Meinesloot te Akkrum waar hij onder andere enkele snelle vrijbuiters bouwde. In 1932 ging de werf failliet en werd deze overgenomen door Albert Wedman en Tjesse Oosterbaan. Na de oorlog verliet Oosterbaan de werf en in 1956 nam Wobbe Oost de werf over van Wedman. Wobbe Oost overleed in 1963 waarna zijn vrouw en zijn zoon Louw Oost de werf voortzetten. Na zijn faillisement vertrok Harrit Wester naar Woubrugge waar hij een nieuwe werf startte. Ook hier bouwde hij enkele snelle vrijbuiters maar zijn belangrijkste opdrachten kwamen van de marine en het loodswezen. Deze werf werd overgenomen door zijn zoon Ernst Wester.
TitelWerfplaatje van werf De Amstel van J.P.G. Thiebout te Ouder Amstel
Vervaardigeronbekend
Trefwoordenscheepsbouw, Ouder Amstel, Thiebout, J.P.G., Amstel, N.V. Werf de
Objectnummer2009-164
Periode van1908
Periode tot1930
BeschrijvingWerfplaatje. Koper. Opstaande rand en letters. Opschrift: 'N.V. Werf de Amstel / J.P.G. Thiebout / Ouder Amstel'.
AchtergrondinformatieHet werfplaatje is afkomstig uit de nalatenschap van Wiggele Jacob van der Velde (IJlst 31-08-1928 - Bolsward 01-06-2009) Scheepsbouwer en jachtverhuurder op werf 'De Uitkijk' te IJlst. Getrouwd met Sipke Schingenga (Witmarsum 1931-07-22 - IJlst 2008-04-07), J.P.G. Thiebout had aanvankelijk met H.H. Baay bootbouwerij ‘de Amstel’. In 1908 gingen de bootbouwers uit elkaar en richtte Thiebout zijn N.V. Werf de Amstel op in Ouder Amstel. Baay ging ook zelfstandig verder, aanvankelijk ook in Ouder Amstel maar later verhuisde hij naar Loosdrecht.
BeschrijvingHet wiel bestaat uit acht gedraaide spaken bijeengehouden door een enkele houten ring. Voor de as is een messing huis aangebracht met een spiebaan. Over het centrum hoort een afdekdop, deze ontbteekt echter.
AchtergrondinformatieHet stuurwiel is afkomstig uit de nalatenschap van Wiggele Jacob van der Velde (IJlst 31-08-1928 - Bolsward 01-06-2009) Scheepsbouwer en jachtverhuurder op werf 'De Uitkijk' te IJlst. Getrouwd met Sipke Schingenga (Witmarsum 1931-07-22 - IJlst 2008-04-07)
BeschrijvingVloeistofkompas. Roodkoperen huis met bessing beslag. Een enkele cardanische ring met gaten om zelf cardanisch bevestigd te worden. Nederlandstalige kompasroos met kmerk van de N.V. Observator uit Rotterdam.
TitelVaandel van de Willem Lodewijk School voor Schipperskinderen.
Vervaardigeronbekend
Trefwoordenonderwijs, schippersscholen, Sneek
Objectnummer2010-037
Periode van1931
Periode tot1950
BeschrijvingVaandel. Het vaandel is van, oorspronkelijk donkergoen maar tot bruin verbleekt, velours en in goudkleur beschilderd met het opschrift: 'WILLEM LODEWIJK / SCHOOL / CHRISTELIJKE SCHOOL / VOOR / SCHIPPERSKINDEREN'. Midden op het vaandel een afbeelding van een zeilschip met zijzwaarden. Er zijn sporen aanwezig van vermoedelijk acht medailles. De medailles ontbreken echter. Het vaandel werd opgehangen aan twee banden in de bovenhoeken. Eén van de banden is aan de achterzijde losgeraakt. Een stok ontbreekt. Op het breedste punt wordt het vaandel vlak gehouden door een metalen strip welke is ingenaaid in een reep stof. Hieraan twee bandjes welke ooit om de stok vastgeknoopt konden worden.
AchtergrondinformatieIn de twintiger jaren van de twinigste eeuw was er in de Jan van Nassauschool een klas bestemd voor schipperskinderen. In oktober 1930 werd besloten daar een eigen school van te maken. Na tijdelijk op enkele adressen gevestigd te zijn geweest kreeg de school in juni 1931 haar eigen gebouw aan de Johan Willem Frisostraat. Deze Willem Lodewijkschool werd op 4 juni 1931 geopend. In 1977 werd het gebouw bestemd tot gebouw van de wijkvereniging. De schippersschool was toen al enkele jaren opgeheven wegens terugloop van het aantal leerlingen., literatuur:
- Leeuwarder Courant, 05-06-1931
- 'De Willem Lodewijkschool' (publicatie t.b.v. de reünie op 6 maart 1982).
TitelVier doosjes met ijknagels afkomstig van de Scheepsmetingsdienst.
Vervaardigeronbekend
Trefwoordenscheepsbouw, scheepsregistratie
Objectnummer2010-043
Periode van1900
Periode tot1950
BeschrijvingVier doosjes. Karton. Gevuld met ijknagels van diverse afmetingen. Allen gesmeed met een kop in vier facetten.
AchtergrondinformatieDe nagels zijn afkomstig uit het archief van de Scheepsmetingsdienst. Oorspronkelijk werden zij gebruikt door de Belastingdienst. In 1934 is de Scheepsmetingsdienst ingesteld als onderdeel van het Ministerie van Waterstaat. De ijknagels zijn met de meetactiviteiten meemeeverhuisd naar de nieuwe dienst, net als het archief en de scheepsmeters. Recent zijn de activiteiten van de Scheepsmetingsdienst overgegaan naar de Inspectie verkeer en Waterstaat (IVW), Toezichteenheid Binnenvaart, Unit Toelating en Continuering. Bij deze laatste overgang zijn de papieren archieven elders ondergebracht waarbij deze verzameling nagels tevoorschijn tevoorschijn kwamen., Ze werden gebruikt om de ledige diepgang en de maximaal toegestane diepgang van houten schepen te markeren. Er werd een ijkschaal mee aangebracht met op elke tien centimeter diepgang een grote en op elke twee centimeter een kleine nagel. Bij ijzeren schepen werden deze schalen ingebeiteld. Op deze manier kon eenvoudig het gewicht van de lading worden bekeken. Aanvullende diepgangsschalen op voor- en achtersteven hielpen bij het bepalen of een schip gelijklastig was getrimd., literatuur:
- Jan Meppelink, IJknagels in houten schepen, in: De Bokkepoot nr. 189 (juni 2009)
BeschrijvingPutshaak. Lange ronde stok essenhout. Aan één eind een smeedijzeren haak die om het hengsel van een puts kan worden gehaakt. bevestigd d.m.v. een slotbout en een ijzeren ring.
AchtergrondinformatieDe haak werd gebruikt om een puts aan te hangen. Deze kon dan overboord gebracht worden en eventueel onder water geduwd.
Titelluchthoorn voorzien van een blaasbalg met snijwerk.
Vervaardigeronbekend
Trefwoordenvissen, misthoorns
Objectnummer2010-053
Periode van1925
Periode tot1950
BeschrijvingLuchthoorn met blaasbalg. Messing hoornverbonden aan een blaasbalg van eikenhout en leer. Het voorste blad is voorzien van houtsnijwerk in de vorm van twee vissen. Verder enkele decoratieve messing nagels . De achterzijde is ongbewerkt en bevat een dubbel ventiel. Op de aanhechting van hoorn en balg zijn vaag sporen van een makersmerk te zien: 'Triton / A.H. D....onions / B....ngham / E.....d'.
AchtergrondinformatieDe hoorn is volgens overlevering gebruikt door Groninger schippers.
TitelGietijzeren reliëf met allegorische weergave van de koophandel en de scheepvaart.
Vervaardigeronbekend
TrefwoordenMercurius, economie, scheepvaart
Objectnummer2010-054
Periode van1900
Periode tot1956
BeschrijvingRelief. Gietijzer. Voorstelling van de koophandel (Mercurius) en de scheepvaart (schip).
AchtergrondinformatieHet ornament is afkomstig uit een smederij aan de Foarwei in Kollumerzwaag. Deze smederij bestond al sinds ca. 1800. Vanaf ca. 1880 tot 1900 werkte er een "Eise smid" waarna de zaak overging op D. Geertsma uit Nes (Dongeradeel) tot zijn overlijden in 1942. Vanaf 1943 huurden de broers Ype en Meindert Visser, eveneens uit Nes, de smederij. Bij het schoonmaken van de smederij werd het ornament gevonden onder lagen stof en roet. In 1950 werd de smederij verplaatst naar een nieuw gebouw. In 1957 wordt de smederij met woonhuis verkocht wegens "vertrek" van de broers Visser. Zij hadden de smederij toen in eigendom. De familie Visser emigreerde in 1956 naar Canada., Literatuur:
- Friesch Dagblad (vermoedelijk juli 1990), aanwezig in documentatieverzameling.
- Leeuwarder Courant 10 juli 1957
TitelAchterdoftdeurtje met het wapen van de familie Visser, palinghandelaren uit Heeg.
Vervaardigeronbekend
Trefwoordenheraldiek, palingbuizen, Heeg
Objectnummer2010-073
Periode van1750
Periode tot1800
BeschrijvingAchterdoftdeurtje. Versierd met houtsnijwerk in reliëf: centraal een wapenschild onder kroon geflankeerd door klimmende leeuwen. Op het schild het wapen van de familie Visser uit Heeg: een halve tweekoppige adelaar, een vissersschip en een vis. Langs de zijden en bovenkant is een wit doek gedrapeerd over goudkleurige knopen. De achtergrond is donkerblauw. Op de achterzijde is aan plank aangebracht waarop aan één zijde sporen van een vermoedelijk houten klamp. Er is geen spoor van een slot.
AchtergrondinformatieHet deurtje is afkomstig uit een palinghaler of palingbuis van de familie Visser, palinghandelaren te Heeg. Het diende om een klein vak onder de achterste kuipbank (doft) af te sluiten.
BeschrijvingTrommelsextant, aluminium frame met grijs/groene hamerslaglak. Houten handvat. Schaalverdeling van -5 tot 125°. Half zicht horizonspiegel welke langs de middellijn is gecorrodeerd. Serienummer 50274. Het sextant wordt bewaard in een, niet originele, houten kist.
AchtergrondinformatieHet sextant is door schenker gekocht van een Rijnschipper. Schenker voer als dierenarts mee met veetransporten naar Zuid-Amerika. Onderweg leerde hij zichzelf navigeren met behulp van dit sextant en het boekje 'Astronische navigatie voor Zeilers' van Mary Blewitt. Bij het sextant zat ook een exemplaar van dit boekje dat is opgenomen in de bibliotheekcatalogus. (B-093)