TitelMiniatuurschaatsen reclamemateriaal van de Fanclub van Atje Keulen-Deelstra.
Vervaardigeronbekend
TrefwoordenKeulen-Deelstra, Atje
Objectnummer1989-149
Periode van1970
Periode tot1980
BeschrijvingEen paar schaatsen, noren, miniatuur model, hangend aan een zuignap. Op een van de ijzers van de schaatsen een plakplaatje met: Fanclub Atje.
TitelEen paar Friese doorlopers van het merk Poolster.
VervaardigerNoorman, J. ; Den Ham
Objectnummer1989-150
Periode van1900
Periode tot1960
BeschrijvingEen paar Friese doorlopers. Kinderschaatsen met veiligheidskrul. Etiket: afbeelding van een ijsbeer en een ster, eronder 'Poolster'. Volledig montuur.
AchtergrondinformatieJ. Noorman te Den Ham was een lverancier van schaatsen. Hij betrok de schaatsen bij diverse schaatsenmakers, ook in Friesland, en liet die voorzien van zijn eigen merk. Bekend is dat hij schaatsen liet maken bij Jan Nijdam te Akkrum en bij de gebroeders Kuipers in Garyp. Poolster was het goedkope merk van J. Noorman., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994) pp. 76, 89.
TitelEen paar schenkels van Friese schaatsen, merk G. Pool, Wergea.
VervaardigerPool, G.
Objectnummer1989-151
Periode van1865
Periode tot1916
BeschrijvingEen paar schenkels (schaatsijzers) van Friese schaatsen. Halfhoge krul.
AchtergrondinformatieGerben Pool (1835-1916) was zoon van een kuiper. Hij was smidsknecht bij D.G. Minkema te Easterlittens. Rond 1858 werd hij zelfstandig smid in Warten. Rond 1865 vestigde hij zich als smid in Wergea. Hij maakte schaatsijzers, die hij voorzag van schaatshouten van P.A. Kamstra te Wergea, later van diens broer Sjoerd Kamstra en nog later van timmerman Jan Daniël de Vries (die later uitvoerder werd in de fabriek van A.K. Hoekstra te Wergea). Pool was een van de eerste schaatsenmakers die een veiligheidskrul op zijn schaatsen maakten. Met schaatsen van Pool werd veel geadverteerd. hij was een van de bekendste schaatsenmakers in Wergea. In 1901 verhuisde Pool naar zijn geboorteplaats IJlst. Ook daar maakte hij schaatsen. In 1906 stopte hij daarmee en verhuisde terug naar Wergea., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994) pp. 126-127, 142.
TitelEen paar stheemanschaatsen van het merk Batavus, Heerenveen.
VervaardigerBatavus
Objectnummer1989-154
Periode van1933
Periode tot1955
BeschrijvingEen paar stheemanschaatsen. Volledig montuur.
AchtergrondinformatieJ. Pasma volbracht op deze schaatsen in 1942 de Elfstedentocht. De bijbehorende schaatsschoenen zijn genummerd 1989-155. Andries Gaastra (1879-1945) nam in 1917 de Phoenix rijwielenfabriek in Heerenveen over. Vanaf 1933 werden in deze fabriek naast fietsen ook schaatsen gemaakt. bij de Wereldtentoonstelling van 1935 in Brussel kreeg Batavus de Grand Prix. In 1939 nam zoon Gerrit Gaastra (1900 - ) de zaak over. Na de Tweede Wereldoorlog werd het hotel Vernimmen in bedrijf genomen als schaatsmakerij. In 1955 werd de productie van schaatsen gestaakt. De voorraad schaatsijzers werd opgekocht door de firma Zandstra te Sneek die ze verkocht onder het merk Zandstra - Sneek., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994), pp. 95-96.
AchtergrondinformatieDe schoenen horen bij de schaatsen met inv.nr. 1989-154. Op deze schaatsen volbracht J. Pasma uit Sneek in 1942 de Elfstedentocht.
TitelInsigne voor bestuursleden van de IJsclub Weidum.
Vervaardigeronbekend
Trefwoordenschaatsclubs, Weidum
Objectnummer1989-191
Periode van1900
Periode tot1950
BeschrijvingRuitvormige insigne met in een kraalrand als kader het opschrift 'IJ.W.'
AchtergrondinformatieHet insigne werd gedragen door de leden van het bestuur van de IJsclub Weidum. Leden van het dagelijks bestuur droegen een ander insigne (inv.nr. 1989-192).
TitelInsigne voor leden van het dagelijks bestuur van de IJsclub Weidum.
Vervaardigeronbekend
Trefwoordenschaatsclubs, Weidum
Objectnummer1989-192
Periode van1900
Periode tot1950
BeschrijvingInsigne in de vorm van een krulschaats met in het midden een cirkel met in een kraalrand als kader het opschrift 'IJ.W.'.
AchtergrondinformatieHet insigne werd gedragen door de leden van het dagelijks bestuur van de IJsclub Weidum. Andere bestuursleden droegen een ander insigne (inv.nr. 1989-191).
BeschrijvingSlede. Platte flondervorm. Aan de voorkant een touw om de slee te kunnen trekken. In het midden gaten waarin schuin naar achter wijzende stokken geplaats kunnen worden om de slee te kunnen duwen.
AchtergrondinformatieDe slede werd gebruikt bij de jacht op ganzen door Cornelis Bouma. Bij de jacht op ganzen werden de duwstokken niet gebruikt, omdat de stokken te hoog boven het riet uitstaken. De jager ging, liggend op de buik, met het ganzenroer in de aanslag, over het ijs op zoek naar ganzen. De slede was oorspronkelijk eigendom van Siebren Hantsjes Wiersma te Oppenhuizen, die ook eigenaar was van het ganzenroer met inv.nr. N-054.
TitelOorkonde voor H. Veldstra wegens het vijf maal volbrengen van de Elfstedentocht
Vervaardigeronbekend
Trefwoordenelfstedentochten, schaatstoertochten, Veldstra, H.
Objectnummer1989-166
Periode van1954
Periode tot1954
BeschrijvingOorkonde met afbeelding van de wapens van de elf Friese Steden. Uitgereikt aan H. Veldstra te Leiden wegens het vijf maal volbrengen van de Elfstedentocht: 1933, 1940, 1941, 1942 en 1954. Ondertekend door voorzitter en secretaris van de Vereniging De Friesche Elf Steden.
TitelInsigne in de vorm van een zilveren schaats aan een lint.
Vervaardigeronbekend
Trefwoordenschaatsen, schaatsclubs, Leeuwarden
Objectnummer1988-144
Periode van1900
Periode tot1925
BeschrijvingInsigne in de vorm van een zilveren schaats, gehangen aan een blauw-geel gekleurd lint. Het lint wordt gesloten door een oog en een stokje.
AchtergrondinformatieHet insigne werd gedragen door leden van het bestuur van de Koninklijke IJsclub te Leeuwarden. Het betreft het vroege model. De Leeuwarder stadsgracht achter de herberg De Gouden Bal was de traditionele plaats voor schaatswedstrijden, die er vanaf 1850 werden georganiseerd door de in dat jaar opgerichte IJsclub, die later het predikaat Koninklijke ontving. Toen deze club in 1888 een nieuwe ijsbaan achter de Blekerstraat in gebruik nam, werd er in 1889 de Nieuwe Leeuwarder IJsclub opgericht om de traditie van schaatswedstrijden op de stadsgracht in ere te houden. In de 20ste eeuw werd het steeds moeilijker schaatswedstrijden te organiseren omdat de temperatuur van het rioolwater van het Diaconessenhuis en van het koelwater van de P.E.B.-centrale er de oorzaak van waren dat de stadsgracht nog slechts in zeer strenge winters dichtvroor., literatuur:
- Jaarboek Fries Scheepvaart Museum 1989, p. 27
BeschrijvingEen paar multiplexschaatsen met keerbare schenkels, voor hardrijden en schoonrijden. Vernikkelde voetplaat en schenkels. Volledig montuur.
AchtergrondinformatieDe schaatsen zijn eigendom geweest van J. Eriks, burgemeester van Petten. De multiplexschaat was een ontwerp van Ubel Wierda uit Winsum (Gr.). Hij experimenteerde veel met het onwerp van schaatsen (bijvoorbeeld schaatsen met lampen). In 1890 kwam hij met de multiplexschaats. Het model was geheel van metaal en had verwisselbare (omkeerbare) ijzers: de ene kant voor lange afstand rijden, de andere kant voor zwieren. De fabrikant A. Tönnies uit Groningen nam het ontwerp in productie. Er werden enkele duizenden van gemaakt. De verkoop viel echter tegen. In 1903 ging de fabriek van Tönnies failliet. Het patent werd verkocht aan G.S. Ruiter te Akkrum die ze op de markt bracht als omniplexschaats., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994), p. 20.
TitelEen paar kunstrijschaatsen met bruine leren schoenen.
VervaardigerFrisia
Objectnummer1989-599
Periode van1922
Periode tot1960
BeschrijvingEen paar kunstrijschaatsen, schoonrijders, gemonteerd op hoge bruine-leren, laarzen. Met plastic schaatsbeschermers.
Achtergrondinformatie'Godfrin' was een merk dat werd gebruikt door schaatsenfabriek Frisia van K.E. de Vries te IJlst. Klaas Eeltje de Vries (1861-1935) was timmermansknecht en maakte schaatshouten voor verschillende schaatsenmakerijen (J. Nooitgedagt en Cornelis Faber te IJlst, A.W. Nauta te Heeg, etc.). Samen met zijn zoon Willem (1902-1962) richtte hij in 1922 een zelfstandige schaatsenfabriek op. Ze voorzagen hun schaatsen van het gedeponeerde merk FRISIA. Naast schaatsen maakten ze er ook ander houtwerk. Ze maakten rond de 10.000 schaatsen per jaar. Rond 1960 nam zoon Eeltje (1931 - ) het bedrijf van Willem de Vries over. De fabriek bleef produceren tot 1987., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994) p. 143.
TitelEen schenkel met bout en moer, vervaardigd door Keimpe Kuipers uit Garyp.
VervaardigerKuipers, Firma
Objectnummer1989-832
Periode van1930
Periode tot1947
BeschrijvingEen schenkel (schaatsijzer) met bout en moer.
AchtergrondinformatieKeimpe Kuipers (1879-1947) was smid in ondermeer Akkrum (1909) en Easterwierrum (1913). Hendrik Kuipers (1887-1973) was wagenmaker in Akkrum, Wirdum en Wytgaard. In 1912 begon Hendrik een eigen wagenmakerij in Garyp. In 1914 vestigde Keimpe in Garyp een smederij naast de wagenmakerij van Hendrik. Vanaf 1921 maakten zij schaatsen voor J. Noorman te Den Ham (Keimpe de ijzers en Hendrik de houten). Ook voor J. Pranger in Dokkum maakten zij schaatsen. In kleine hoeveelheden maakten zij ook schaatsen die voorzien waren van een eigen merk. Na de dood van Keimpe in 1947 betrok Hendrik de ijzers van K. Meinderts uit Wergea en leverde hij houtjes aan Frisia in IJlst., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese Schaatsenmakers (Franeker, 1994) pp. 89-90.
TitelNegen inslagstempels om de maat in schaatshouten te slaan.
Vervaardigeronbekend
Trefwoordenschaatsmakerijen, Garyp, Kuipers
Objectnummer1989-839
Periode van1950
Periode tot1975
BeschrijvingNegen inslagstempels, gebruikt om de maat in schaatshouten te slaan. Cijfers: 1, 2, 2, 2, 4, 6, 7, 9, 0. Cijferhoogte 6 mm. In metalen doosje met merk BRISO. Gebruikt door schaatsenmakers Kuipers te Garyp.
AchtergrondinformatieDe stempels zijn gebruikt door de gebroeders Kuipers, schaatsenmakers te Garyp. Keimpe Kuipers (1879-1947) was smid in ondermeer Akkrum (1909) en Easterwierrum (1913). Hendrik Kuipers (1887-1973) was wagenmaker in Akkrum, Wirdum en Wytgaard. In 1912 begon Hendrik een eigen wagenmakerij in Garyp. In 1914 vestigde Keimpe in Garyp een smederij naast de wagenmakerij van Hendrik. Vanaf 1921 maakte zij schaatsen voor J. Noorman te Den Ham (Keimpe de ijzers en Hendrik de houten). Ook voor J. Pranger in Dokkum maakten zij schaatsen. In kleine hoeveelheden maakten zij ook schaatsen die voorzien waren van een eigen merk. Na de dood van Keimpe in 1947 betrok Hendrik de ijzers van K. Meinderts uit Wergea en leverde hij houtjes aan Frisia in IJlst., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese Schaatsenmakers (Franeker, 1994) pp. 89-90.
TitelEen schaatshout vervaardigd door E. Vonk, Oudeschoot.
VervaardigerVonk, E. ; Oudeschoot
Objectnummer1990-334
Periode van1913
Periode tot1960
BeschrijvingEen schaatshout van een stheemanschaats.
AchtergrondinformatieEgbert Vonk (1890-1971) was schaatshoutmaker bij G.S. Ruiter te Akkrum. In 1913 verhuisde hij naar Oudeschoot en begoon daar zelf schaathouten te maken. In 1924 richtte hij schaatsenfabriek op. De ijzers werden eerst geleverd door P. de Jong in Terherne en A. Gaastra in Heerenveen. Later maakte men de ijzers zelf. In 1928 werkten er 23 man. In 1937 ontwikkelde Vonk de aluminiumschaats: het schaatshout werd gemaakt van gegoten metaal. In 1954 kwam Vonk met de zaagschaats: een schaats met inkervingen in het ijzer om het glijvlak te vergroten. Beide vindingen waren weinig succesvol. In 1960 werd het bedrijf gesloten., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994), p. 110.
TitelEen paar Friese schaatsen van het merk De Jong, Suwâld.
VervaardigerJong, J.R. de (Suwâld)
Objectnummer1988-082
Periode van1889
Periode tot1902
BeschrijvingEen paar Friese schaatsen met lange hals, versierd met een ruitvormig puntje. Twee linkerschaatsen.
AchtergrondinformatieGegevens van: Mevr. K.T. Veenstra, De Nije Reed 8, Warten., Jelle Reids de Jong (1862-1935) was smidsknecht bij G. Pool te Wergea. Daarna was hij in dienst bij de smeden A.A. Veeman in Marssum en H. Hemminga in Mantgum. In 1882 keerde hij terug bij G. Pool te Wergea en maakte er weer schaatsen. In 1889 begon Jelle de Jong een eigen smederij in Suwâld en maakte er schaatsen onder eigen naam. Hij maakte gebruik van het feit dat hij in Wergea is geboren door zijn ijzers te merken met 'J. de Jong van Warga'. In 1902 verhuisde hij naar Baard. Daar bleef hij smid tot 1922., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994) pp. 80 en 115-116.
TitelEen paar Friese doorlopers van het merk Gebr. Kuipers, Garyp.
VervaardigerKuipers, Firma
Objectnummer1989-833
Periode van1930
Periode tot1947
BeschrijvingEen paar Friese doorlopers. Compleet montuur.
AchtergrondinformatieKeimpe Kuipers (1879-1947) was smid in ondermeer Akkrum (1909) en Easterwierrum (1913). Hendrik Kuipers (1887-1973) was wagenmaker in Akkrum, Wirdum en Wytgaard. In 1912 begon Hendrik een eigen wagenmakerij in Garyp. In 1914 vestigde Keimpe in Garyp een smederij naast de wagenmakerij van Hendrik. Vanaf 1921 maakten zij schaatsen voor J. Noorman te Den Ham (Keimpe de ijzers en Hendrik de houten). Ook voor J. Pranger in Dokkum maakten zij schaatsen. In kleine hoeveelheden maakten zij ook schaatsen die voorzien waren van een eigen merk. Na de dood van Keimpe in 1947 betrok Hendrik de ijzers van K. Meinderts uit Wergea en leverde hij houtjes aan Frisia in IJlst., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese Schaatsenmakers (Franeker, 1994) pp. 89-90.
TitelEen paar Friese doorlopers van het merk Gebr. Kuipers, Garyp.
VervaardigerKuipers, Firma
Objectnummer1989-834
Periode van1930
Periode tot1947
BeschrijvingEen paar Friese doorlopers. Geen montuur. Rechterschaats voorzien van een etiket met de tekst 'Kuipers schaatsen volledig gegarandeerd / fa. Kuipers / Garijp / Fr.'.
AchtergrondinformatieKeimpe Kuipers (1879-1947) was smid in ondermeer Akkrum (1909) en Easterwierrum (1913). Hendrik Kuipers (1887-1973) was wagenmaker in Akkrum, Wirdum en Wytgaard. In 1912 begon Hendrik een eigen wagenmakerij in Garyp. In 1914 vestigde Keimpe in Garyp een smederij naast de wagenmakerij van Hendrik. Vanaf 1921 maakten zij schaatsen voor J. Noorman te Den Ham (Keimpe de ijzers en Hendrik de houten). Ook voor J. Pranger in Dokkum maakten zij schaatsen. In kleine hoeveelheden maakten zij ook schaatsen die voorzien waren van een eigen merk. Na de dood van Keimpe in 1947 betrok Hendrik de ijzers van K. Meinderts uit Wergea en leverde hij houtjes aan Frisia in IJlst., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese Schaatsenmakers (Franeker, 1994) pp. 89-90.
TitelEen paar Friese doorlopers van het merk L.F. Bruinsma, Woudsend.
VervaardigerBruinsma, Lieuwe Foppes
Objectnummer1994-497
Periode van1935
Periode tot1955
BeschrijvingEen paar Friese doorlopers. De halzen zijn plat. De schaatsen zijn voorzien van volledig montuur. Met de letters L en R is aangegeven welke schaats de linker-, en welke de rechterschaats is.
AchtergrondinformatieDe schaatsen zijn vervaardigd door Lieuwe Foppes Bruinsma. Geboren te Workum op 10 november 1875 en overleden te Sneek op 10 april 1964. Hij leerde het smidsvak bij G.S. Ruiter te Bolsward. Daar leerde hij ook het smeden van schaatsen. In mei 1908 begon hij in Woudsend een hoef- en grofsmederij. 's winters, in de stille tijd, maakte hij er schaatsen. De houten betrok hij uit Akkrum. Op 18 mei 1955 verkocht Bruinsma de smederij aan Jan Bekema, die er een winkel in electrische artikelen in begon., literatuur:
- W. Blauw e.a., Friese Schaatsenmakers (Franeker, 1994) p. 133.
TitelJan Luycken (1649-1712) - Prent getiteld De Schaatzemaker.
VervaardigerLuiken, Johannes en Casparrus
Trefwoordenschaatsmakerijen
Objectnummer1989-965
Periode van1700
Periode tot1800
BeschrijvingPrent getiteld 'De Schaatzemaker'. Afbeelding van een schaatsenmakerij: gereedschappen, schaatsen en de schaatsenmaker bij een bankschroef. Onder de prent een rijmpje: 't schijnt raadzaam om bij wintertijden / op schaatzen vaardig voort te rijden / ik maak ze van het ligtste hout / waaröp men veilig zich vertrouwt'.
AchtergrondinformatieDe prent is afkomstig uit de bundel 'Het Menselijk Bedrijf' van Johannes en Casparrus Luiken (Amsterdam, 1694)., literatuur:
- Johannes en Casparus Luiken, Het Menselijk Bedrijf, vertoont in 100 Verbeeldingen van Ambachten, Konsten, Hanteeringen en Bedrijven; met Versen. (Amsterdam, 1694).
BeschrijvingEen half paar easy gliders. Kunststof schaats in de vorm van een houten schaat. Het hout is vervangen door kunststof. De schenkels zijn van staal. Het montuur is van kunststof. Verpakt in bijbehorende doos. Op de doos: 'Zandstra / Easy Glider / Veilig & Comfortabel / Veilig / Brede stabiele schaats / Veilige achterkant / Laag model, geeft meer zelfvertrouwen / Uitstekende kwaliteit staal 45 Rc. dikte 2 mm. Ronding 35 m. / Comfortable / Snelesluiting voor eenvoudig onderbinden / met normale schoenen te gebruiken waardoor minder blaren / Zeer gemakkelijk aan- en uit te trekken / Banden van speciaal kunststof die ook bij lage temperaturen uitstekend functioneren'.
AchtergrondinformatieDe firma W.Th. Zandstra was een sportzaak. De opeenvolgende generaties Zandstra waren meer schaatsenhandelaars dan schaatsenmakers. Er werden schaatsen in opdracht door anderen gemaakt, voorzien van merken die Zandstra had opgekocht. Ook werden verschillende schaatsonderdelen van derden door Zandstra in elkaar gezet en als Zandstra-schaatsen verkocht. Later vestigde Zandstra zich in Joure en ontwikkelde nieuwe typen schaatsen (bijvoorbeeld de easyglider)., litertauur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994) p. 115.
TitelEen half paar Brabantse klompjes zonder merk.
Vervaardigeronbekend
Objectnummer1990-185
Periode van1950
Periode tot1975
BeschrijvingEen half paar kinderschaatsen, zgn. Brabantse klompjes. Met etiket: Friese vlag en 'Fries Fabrikaat'. Montuur ontbreekt.
AchtergrondinformatieHet merk Fries Fabrikaat wordt in het overzicht van Friese schaatsenmakers van Wiebe Blauw niet genoemd. De schaatsen zijn afkomstig uit de voorraad van W.T. Zandstra b.v. te Joure., De firma W.Th. Zandstra was een sportzaak. De opeenvolgende generaties Zandstra waren meer schaatsenhandelaars dan schaatsenmakers. Er werden schaatsen in opdracht door anderen gemaakt, voorzien van merken die Zandstra had opgekocht. Ook werden verschillende schaatsonderdelen van derden door Zandstra in elkaar gezet en als Zandstra-schaatsen verkocht. Later vestigde Zandstra zich in Joure en ontwikkelde nieuwe typen schaatsen (bijvoorbeeld de easyglider).
TitelEen half paar Friese doorlopers van het merk J. Nooitgedagt, IJlst.
VervaardigerNooitgedagt, J.
Objectnummer1990-062
Periode van1950
Periode tot1965
BeschrijvingEen half paar schaatsen, Friese doorlopers met platte krul. Op het hout nog een restant van een etiket met de zwierende schaatser, het beeldmerk van J. Nooitgedagt & zn. te IJlst. Het montuur ontbreekt.
AchtergrondinformatieJan Nooitgedagt (1840-1920) was de grondlegger van de schaatsen- en gereedschapfabriek Nooitgedagt te IJlst. In 1865 kocht hij een smederij en begon daar schaatsen en schaven te maken. De vier zonen van Nooitgedagt werkten ook in het bedrijf: Jarig (1866-1942), Aldert (1871-1929), Tymen (1873-1957) en Jentje (1878-1935). Tegen het einde van de 19de eeuw gingen de zaken goed. In 1893 werd een nieuwe fabriek gebouwd. In 1900 had Nooitgedagt circa 50 man personeel in dienst. De vier zonen maakten studiereizen naar Frankrijk, Engeland en Zweden om op de hoogte te blijven van de nieuwste materialen en productietechnieken. Rond 1900 trad vader Jan uit het bedrijf en namen de vier zonen het bedrijf over. Zij bleven voornamelijk schaatsen en gereedschappen maken. Rond 1935 namen twee kleinzonen van Jan Nooitgedagt het bedrijf over: Jan Jarigs (1893-1945), Jan Alderts (1897-1982). In 1945 kwam Tjitte Jentjes (1917-1988) op de afdeling hout. In 1950 kwamen Jarich Jans (geboren 1922) op de afdeling kantoor en Aldert Jans (geboren 1926) op de afdeling metaal. In 1965 werd de productie van schaatsen gestopt. In 1972 stopte de prodcutie van houten speelgoed. De productie van de steekbeitel werd toen sterkt opgevoerd. Begin jaren negentig kreeg het familiebedrijf een forse klap te verwerken; de grote Zweedse afnemer kocht een beitelfabriek op en zegde het contract met Nooitgedagt op. In 1991 werd er nog een nieuw fabriekspand geopend. Het bedrijf legde zich volledig toe op de metaalproductie. Wybrand Jan Attema, achterkleinzoon van de oprichter Jan Nooitgedagt, ging rond 1995 met pensioen. Er was in de familie geen opvolger. Het bedrijf werd verkocht aan Record Holding te Sheffield. De verwachting dat dit bedrijf de metaalproductie van Sheffield naar IJlst zou verplaatsen, kwam niet uit. Record werd overgenomen door de American Tool Company en dat werd weer ingelijfd in Newell Rubbermaid. IJlst raakte uit beeld. In 2003 sloot de fabriek., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994) pp. 136-139.
TitelEen paar Friese doorlopers van het merk G.S. Ruiter, Huizum.
VervaardigerRuiter, G.S. (Huizum)
Objectnummer1990-063
Periode van1930
Periode tot1952
BeschrijvingEen paar schaatsen, Friese doorlopers met veiligheidskrul. Compleet montuur.
AchtergrondinformatieGeert Steven Ruiter (1886-1961) was zoon van schaatsenfabrikant Geert Ruiter uit Akkrum, later Bolsward. De fabriek in Bolsward was in 1916 afgebroken. Dirk Ruiter, een broer van Geert Steven, begon in 1918 een nieuwe schaatsenmakerij in Bolsward, daarbij geholpen door Geert Steven. In het begin van de dertiger jaren verhuisde hij naar Huizum en begon daar een ijzerwarenhandel en smederij. Daar maakte en verkochte hij schaatsen van zijn eigen merk. De schaatshouten betrok hij bij A. de Vries in Goutum., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese Schaatsenmakers (Franeker, 1994), pp. 98-100.
TitelEen paar Friese schaatsen van het merk Rosier & Co, Wergea
VervaardigerRosier, Jan Ids
Objectnummer1990-064
Periode van1890
Periode tot1915
BeschrijvingEen paar schaatsen. Friese schaatsen met veiligheidskrul. Moer aan de schenkel gesmeed. Compleet montuur.
AchtergrondinformatieJan Ids Rosier (1864-1938) en Ype Rosier (1869-1902) waren zoons van timmerman Ids Rosier te Wergea. In 1887 nam Jan de timmerzaak van zijn vader over. In de winterperiodes werd het personeel aan het werk gehouden met het maken van schaatshouten. Rond 1890 kwam Jan's broer Ype ook in het bedrijf. Ze kochten schaatsijzers van Bonne Lantinga en Luitzen Lantinga en mogelijk van Hette Sikkema te Franeker. In 1917 verhuisde Jan Ids Rosier naar Leeuwarden., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994) p. 147.
TitelEen paar stheemanschaatsen van het merk Gebr. Kuipers, Garyp.
VervaardigerKuipers, Firma
Objectnummer1989-836
Periode van1930
Periode tot1947
BeschrijvingEen paar stheemanschaatsen met lange. Geen montuur. De schaatsen vormen niet een paar: halzen en achterzijden verschillen van vorm, evenals de schenkels en het montuur.
AchtergrondinformatieKeimpe Kuipers (1879-1947) was smid in ondermeer Akkrum (1909) en Easterwierrum (1913). Hendrik Kuipers (1887-1973) was wagenmaker in Akkrum, Wirdum en Wytgaard. In 1912 begon Hendrik een eigen wagenmakerij in Garyp. In 1914 vestigde Keimpe in Garyp een smederij naast de wagenmakerij van Hendrik. Vanaf 1921 maakten zij schaatsen voor J. Noorman te Den Ham (Keimpe de ijzers en Hendrik de houten). Ook voor J. Pranger in Dokkum maakten zij schaatsen. In kleine hoeveelheden maakten zij ook schaatsen die voorzien waren van een eigen merk. Na de dood van Keimpe in 1947 betrok Hendrik de ijzers van K. Meinderts uit Wergea en leverde hij houtjes aan Frisia in IJlst., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese Schaatsenmakers (Franeker, 1994) pp. 89-90.
TitelEen paar Friese schaatsen van het merk G.S. Ruiter, Bolsward
VervaardigerRuiter, G.S. (Bolsward)
Objectnummer1990-067
Periode van1901
Periode tot1915
BeschrijvingEen paar schaatsen. Friese schaatsen. Bevestiging van de schenkels aan de houten d.m.v. een aangesmede moer en bout. Met volledig montuur. Lange, lage hals.
AchtergrondinformatieGeert Ruiter (1861-1916) nam in 1889 de schaatsenfabriek van zijn vader Geert Stevens Ruiter te Akkrum over. Na een conflict met zijn medefirmant J. de Jong vestigde hij in 1901 een schaatsenmakerij in Bolsward. In 1905 werd er een grote fabriek gebouwd. Voor de financiering werd de N.V. Ruiters Schaatsenfabriek en Grofsmederij opgericht. Drijvende kracht hierachter was mr. G. Vissering, directeur van de Amsterdamsche Bank (liefhebber van schaatsen en ontwerper van nieuwe modellen). Het werd één van de vier grote schaatsenfabrieken van Friesland (naast G.S. Ruiter te Akkrum, J. Nooitgedagt te IJlst en A.K. Hoekstra te Wergea). Bij het overlijden van Geert Ruiter in 1915 werd de vennootschap ontbonden. De fabriek werd in 1916 afgebroken. Zoon Dirk Ruiter (1884-1940) begon in 1918 weer een kleine schaatsenmakerij in Bolsward. Hij maakte gebruik van de merken van zijn vader. Rond 1925 waren er rond vijftien personeelsleden. Na het overlijden van Dirk Ruiter in 1940 werd het bedrijf gesloten., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994) pp. 82-83.
BeschrijvingEen paar schaatsen. Baanschaatsen met uitgewerkte voetstapel met etiket met daarop een als zeilboot getuigde stheemanschaats. Het montuur ontbreekt.
AchtergrondinformatieHet merk STAAL wordt in het overzicht van Friese schaatsenmakers van Wiebe Blauw niet genoemd. De schaatsen zijn waarschijnlijk in Duitsland gemaakt (zogenaamde 'Keulse redens') en werden in Nederland in de handel gebracht door de N.V. Hollandse IJzerwarenhandel te Leersum.
TitelEen paar Friese doorlopers van het merk Frisia, IJlst.
VervaardigerFrisia
Objectnummer1990-178
Periode van1922
Periode tot1960
BeschrijvingEen paar Friese doorlopers met veiligheidskrul. Met op beide schaatsen een bruin etiket: 'Superfijne Frisia schaatsen / wettige gedep. handelsmerk / Frisia / prov. Friesland / Nederland / Fa. K.E. de Vries en zn. IJlst'. Geen montuur.
AchtergrondinformatieKlaas Eeltje de Vries (1861-1935) was timmermansknecht en maakte schaatshouten voor verschillende schaatsenmakerijen (J. Nooitgedagt en Cornelis Faber te IJlst, A.W. Nauta te Heeg, etc.). Samen met zijn zoon Willem (1902-1962) richtte hij in 1922 een zelfstandige schaatsenfabriek op. Ze voorzagen hun schaatsen van het gedeponeerde merk FRISIA. Naast schaatsen maakten ze er ook ander houtwerk. Ze maakten rond de 10.000 schaatsen per jaar. Rond 1960 nam zoon Eeltje (1931 - ) het bedrijf van Willem de Vries over. De fabriek bleef produceren tot 1987., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994) p. 143.
TitelEen paar Friese schaatsen van het merk G. Pool, Wergea.
VervaardigerPool, G.
Objectnummer1990-155
Periode van1865
Periode tot1916
BeschrijvingEen paar Friese schaatsen. Incompleet montuur. Schenkels aan de hals versierd met een ruitvormig knopje. De lak is nagenoeg geheel afgesleten en één hals is gebroken.
AchtergrondinformatieGerben Pool (1835-1916) was zoon van een kuiper. Hij was smidsknecht bij D.G. Minkema te Easterlittens. Rond 1858 werd hij zelfstandig smid in Warten. Rond 1865 vestigde hij zich als smid in Wergea. Hij maakte schaatsijzers, die hij voorzag van schaatshouten van P.A. Kamstra te Wergea, later van diens broer Sjoerd Kamstra en nog later van timmerman Jan Daniël de Vries (die later uitvoerder werd in de fabriek van A.K. Hoekstra te Wergea). Pool was een van de eerste schaatsenmakers die een veiligheidskrul op zijn schaatsen maakten. Met schaatsen van Pool werd veel geadverteerd. hij was een van de bekendste schaatsenmakers in Wergea. In 1901 verhuisde Pool naar zijn geboorteplaats IJlst. Ook daar maakte hij schaatsen. In 1906 stopte hij daarmee en verhuisde terug naar Wergea., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994) pp. 126-127, 142.
TitelEen paar Friese doorlopers van het merk F. Nauta Wzn., Oudehaske.
VervaardigerNauta Wzn., F. ; Oudehaske
Objectnummer1990-074
Periode van1930
Periode tot1942
BeschrijvingEen paar schaatsen. Friese doorlopers met uitgewerkte voetstapel en veiligheidskrul. Volledig montuur.
AchtergrondinformatieFerdinand Nauta Wzn (1889-1958) was zoon van de schaatsenmakende smid Willem Nauta uit Almenum. Ferdinand begon een smederij in Oudehaske aan de Jousterweg 145. Hij verrichtte er reparatiewerk en had acht man personeel. Tijdens de crisis van de dertiger jaren gingen de zaken slecht en begon hij schaatsen te maken in smanewerking met timmerman Klaas Waterlander en schilder Ulbe Wynia. Ze gebruikten de naam van Nauta en de merknaam SEBO (Snel En Betrouwbaar Oudehaske). Er werden veel schaatsen verkocht, met name ook buiten Friesland. In de Tweede Wereldoorlog werd de productie van schaatsen gestaakt.
BeschrijvingEen paar multiplexschaatsen met keerbare schenkels, voor hardrijden en schoonrijden. Vernikkelde voetplaat en schenkels. Volledig montuur.
AchtergrondinformatieDe multiplexschaat was een ontwerp van Ubel Wierda uit Winsum (Gr.). Hij experimenteerde veel met het onwerp van schaatsen (bijvoorbeeld schaatsen met lampen). In 1890 kwam hij met de multiplexschaats. Het model was geheel van metaal en had verwisselbare (omkeerbare) ijzers: de ene kant voor lange afstand rijden, de andere kant voor zwieren. De fabrikant A. Tönnies uit Groningen nam het ontwerp in productie. Er werden enkele duizenden van gemaakt. De verkoop viel echter tegen. In 1903 ging de fabriek van Tönnies failliet. Het patent werd verkocht aan G.S. Ruiter te Akkrum die ze op de markt bracht als omniplexschaats., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994), p. 20.
TitelVier speldjes, als reclamemateriaal uitgegeven door diverse schaatsenmakers.
Vervaardigeronbekend
Trefwoordenschaatsmakerijen, Akkrum, IJlst
Objectnummer1990-078
Periode van1950
Periode tot1975
BeschrijvingVier reclamespeldjes van schaatsenmakers. Een rood speldje van Ruiter-Akkrum, een blauw speldje van N.S.A., een rood speldje van Nijdam en een speldje van J. Nooitgedagt, IJlst. Op alle speldjes worden, naast de naam van de fabrikant, ook voorstellingen van schaatsers afgebeeld.
TitelTwee insignes van de Nieuwe Leeuwarder IJsclub te Leeuwarden.
Vervaardigeronbekend
TrefwoordenLeeuwarden, schaatssport
Objectnummer1993-003
Periode van1900
Periode tot1950
BeschrijvingTwee insignes van de Nieuwe Leeuwarder IJsclub te Leeuwarden. Het ene insigne heeft de vorm van een wapenschild met daarin de letters 'N.L.IJ.'. Het schild is bekroond door een friese schaats en is aan een speld bevestigd. Het andere insigne is rond van vorm: binnen een lauwertak de letter 'N.L.IJ.'.
AchtergrondinformatieDe insignes zijn mogelijk afkomstig van Jhr. Hector Baerdt van Sminia uit Aldtsjerk. De Leeuwarder stadsgracht achter de herberg De Gouden Bal was de traditionele plaats voor schaatswedstrijden, die er vanaf 1850 werden georganiseerd door de in dat jaar opgerichte IJsclub, die later het predikaat Koninklijke ontving. Toen deze club in 1888 een nieuwe ijsbaan achter de Blekerstraat in gebruik nam, werd er in 1889 de Nieuwe Leeuwarder IJsclub opgericht om de traditie van schaatswedstrijden op de stadsgracht in ere te houden. In de 20ste eeuw werd het steeds moeilijker schaatswedstrijden te organiseren omdat de temperatuur van het rioolwater van het Diaconessenhuis en van het koelwater van de P.E.B.-centrale er de oorzaak van waren dat de stadsgracht nog slechts in zeer strenge winters dichtvroor., literatuur:
- Jaarboek Fries Scheepvaart Museum 1989, p. 27
- Jaarboek Fries Scheepvaart Museum 1993, p. 23
BeschrijvingEen paar Friese schaatsen met lange hals, versierd met een aangesmeed puntje. Compleet montuur. Het hout van de linkerschaats is krom getrokken.
AchtergrondinformatieAnne Ulbe Faber (1818-1886) was zoon van Ulbe Anne Faber, die in 1839 zich vanuit IJlst in Sneek vestigde, waar hij aan de Oude Koemarkt een smederij begon. Anne Faber werd ook smid en vestigde zich aan de Geeuw. Hij maakte ook schaatsen. Na zijn dood in 1886 werd het bedrijf voortgezet onder de naam Firma A.U. Faber. De laatste verkoopadvertentie van dit bedrijf stond in de Leeuwarder Courant van 25 november 1905. De firma bleef op de schaatsen ook gebruik maken van de naam A.U. Faber., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994) pp. 111-112.
TitelEen paar Friese doorlopers met etiket van A.K. Hoekstra, Wergea.
VervaardigerHoekstra, A.K.
Objectnummer1990-100
Periode van1946
Periode tot1965
BeschrijvingEen paar Friese doorlopers met lage hals. Geen montuur. Op beide schaatsen het etiket van de fa. A.K. Hoekstra & Co te Wergea: rond met ingekleurd hofleverancierswapen.
AchtergrondinformatieAbraham Keimpes Hoekstra (1835-1915) was zoon van schaatsenmaker Keimpe Klaas Hoekstra uit Wergea. In 1860 nam hij het bedrijf van zijn vader over en bracht het tot grote bloei. Hoekstra bracht als eerste de Friese doorloper op de markt en ook de Wichers-de-Salisschaats werd door hem als eerste geproduceerd. In 1909 won Minne Hoekstra (zoon van Abraham) de eerste Elfstedentocht op dit type schaatsen. De door vader Keimpe aangegane samenwerking met D.G. Minkema uit Easterlittens (die de ijzers leverde) bleef bestaan tot 1892. Toen nam Abraham Hoekstra zelf smeden in dienst. In 1905 kreeg Hoekstra het predikaat hofleverancier, aangezien de door hem voor koningin Wilhelmina gemaakte schaatsen goed bevielen. De schaatsen van Hoekstra werden over heel Nederland verkocht en ook geëxporteerd naar Scandinavië, Engeland en Duitsland. In 1915 werd het bedrijf voortgezet door zoon Keimpe Abrahams Hoekstra (1877-1950). Hij introduceerde de firmanaam A.K. Hoekstra & Co. In april 1946 kocht Geert Zondervan (1914-1992) het bedrijf over. Hij bleef het merk van A.K. Hoekstra gebruiken. In 1965 werd de productie van schaatsen gestopt. Het bedrijf ging verder als aannemersbedrijf., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994) pp. 120-125.
TitelEen paar stheemanschaatsen met etiket van A.K. Hoekstra, Wergea.
VervaardigerHoekstra, A.K.
Objectnummer1990-101
Periode van1946
Periode tot1965
BeschrijvingEen paar stheemanschaatsen met verlaagde hak. Geen montuur. Op beide schaatsen het etiket van de fa. A.K. Hoekstra uit Wergea: rond met ingekleurd hofleverandierswapen.
AchtergrondinformatieAbraham Keimpes Hoekstra (1835-1915) was zoon van schaatsenmaker Keimpe Klaas Hoekstra uit Wergea. In 1860 nam hij het bedrijf van zijn vader over en bracht het tot grote bloei. Hoekstra bracht als eerste de Friese doorloper op de markt en ook de Wichers-de-Salisschaats werd door hem als eerste geproduceerd. In 1909 won Minne Hoekstra (zoon van Abraham) de eerste Elfstedentocht op dit type schaatsen. De door vader Keimpe aangegane samenwerking met D.G. Minkema uit Easterlittens (die de ijzers leverde) bleef bestaan tot 1892. Toen nam Abraham Hoekstra zelf smeden in dienst. In 1905 kreeg Hoekstra het predikaat hofleverancier, aangezien de door hem voor koningin Wilhelmina gemaakte schaatsen goed bevielen. De schaatsen van Hoekstra werden over heel Nederland verkocht en ook geëxporteerd naar Scandinavië, Engeland en Duitsland. In 1915 werd het bedrijf voortgezet door zoon Keimpe Abrahams Hoekstra (1877-1950). Hij introduceerde de firmanaam A.K. Hoekstra & Co. In april 1946 kocht Geert Zondervan (1914-1992) het bedrijf over. Hij bleef het merk van A.K. Hoekstra gebruiken. In 1965 werd de productie van schaatsen gestopt. Het bedrijf ging verder als aannemersbedrijf., literatuur:
- W. Blauw (e.a.) Friese schaatsenmakers (Franeker, 1994) pp. 120-125.